الزامات نصب درب ضد حریق در ساختمان ها

درب ضد حریق (Door Rated Fire )صرفاً یک مانع فیزیکی نیست؛ بلکه یکی از ارکان اصلی سیستم حفاظت غیرفعال (Protection Fire Passive )در ساختمانها محسوب میشود.
وظیفه اساسی این دربها، جلوگیری از گسترش آتش، دود و حرارت در یک بازه زمانی مشخص است تا ساکنین زمان کافی برای تخلیه ایمن را داشته باشند و همچنین از گسترش آسیب به سایر بخشهای سازه جلوگیری شود. عدم رعایت استانداردهای نصب و مشخصات فنی،اثربخشی این سیستم حیاتی را به شدت کاهش میدهد.

مبانی قانونی و مقرراتی
الزامات مربوط به استفاده از دربهای ضد حریق در ایران مستقیماً از مقررات ملی ساختمان(NBS )نشأت میگیرد.

مبحث سوم مقررات ملی ساختمان (حفاظت ساختمانها در برابر آتش)، مرجع اصلی در این زمینه است. مطابق با این مبحث:

• نظارت و تأییدیه: نصب هرگونه درب ضد حریق باید پس از تأیید نقشه های اجرایی و زیر نظر سازمان آتشنشانی و خدمات ایمنی منطقه مربوطه انجام پذیرد.

• اجرای بدون تأییدیه: اجرای هرگونه تأسیسات و تجهیزات ایمنی بدون اخذ مجوزهای الزم،مغایر با قانون بوده و در زمان بازرسیها منجر به عدم صدور گواهی پایان کار خواهد شد.

الزامات عمومی نصب

نصب صحیح دربهای ضد حریق نیازمند رعایت سلسله مراتبی از ملاحظات فنی است تااطمینان حاصل شود که پس از وقوع آتش، درب عملکرد خود را به درستی ایفا میکند:

• قابلیت بسته شدن خودکار: ورودی راهپله های اضطراری، که مسیرهای اصلی خروج هستند، باید مجهز به سیستم های آرامبند

(Closer Door)باشند. تا از بسته ماندن درب در حالت عادی و بسته شدن سریع آن در زمان حریق اطمینان حاصل شود.

 

• مقاومت در برابر دود: دربهای ورودی اتاقهای آسانسور (به ویژه آسانسورهای آتشنشانی) و تجهیزات تأسیسات (مانند اتاقهای دیزل ژنراتور یا پست برق)، علاوه بر مقاومت در برابر آتش، باید قابلیت دودبندی (Seal Smoke )مناسب را نیز داشته باشند.

• جداسازی فضاهای پرخطر: فضاهایی که پتانسیل بالایی برای شروع حریق دارند، مانند موتورخانه، اتاقهای تجهیزات الکتریکی سنگین     (تابلو برق اصلی)، انبار مواد قابل اشتعال (مانند مواد شیمیایی یا کاغذ) باید توسط دیوارهای مقاوم در برابر آتش و دربهای ضدحریق از سایر فضاها کامالً مجزا شوند.

• جداسازی کاربری ها: مرز بین کاربریهای متفاوت در یک ساختمان (مثالً پارکینگ و فضای اداری) باید با استفاده از دربهای ضد حریق مناسب مشخص و مهار شود.

الزامات بر اساس نوع کاربری و ارتفاع

مقاومت مورد نیاز درب ها تابعی مستقیم از ارتفاع ساختمان و نوع کاربری آن است. این امر به منظور تأمین زمان تخلیه بیشتر در ساختمان های بلندتر تعریف شده است.

• ساختمان های بلندمرتبه: در ساختمان هایی که ارتفاع آنها مطابق با تعاریف آتشنشانی به عنوان “بلندمرتبه” طبقه بندی میشوند (معمولا  بیش از ۲۳ متر یا ۷ طبقه)، مقاومت 90تا 120 دقیقه برای دربهای متصل به راهپله های فرار الزامی است.

• ساختمان های عمومی و تجاری: در ساختمان هایی مانند مراکز خرید، بیمارستان ها یا مدارس، اگر چه ممکن است مقاومت 120 دقیقه برای همه بخشها الزام نباشد، اما استفاده از درب های با حداقل مقاومت 60 دقیقه و بکارگیری دربهای دودبند برای جلوگیری از نفوذ گازهای سمی در راهرو های اصلی توصیه اکید میشود.

مقاومت در برابر آتش (Rating Fire)

مدت زمان مقاومت درب (Rating Fire ) تعیین کننده میزان ساعاتی است که درب میتواند در برابر حرارت و شعله مستقیم مقاومت کند بدون آنکه دچار ریزش یا عبور شعله شود.

مدت مقاومت (دقیقه) / محل کاربرد

30 دقیقه         جداسازیهای داخلی با ریسک پایین و پارتیشنهای داخلی سبک
60 دقیقه         جداسازیهای داخلی متوسط، دربهای اتاق سرورهای کوچک
90 دقیقه        راه پله اضطراری ساختمانهای متوسط، ورودی فضاهای تأسیساتی
120 دقیقه       ساختمان های بلند، ورودی اتاقهای اصلی تجهیزات حریق، فضاهایی با ریسک بالا

اجزاء استاندارد درب و ملاحظات نصب

عملکرد موفقیت آمیز یک درب ضد حریق وابسته به کیفیت تمامی اجزای آن است، نه صرفاً ضخامت ورق یا هسته مرکزی.

• گواهینامه ها: کلیه اجزاء اصلی شامل هسته درب (Material Core)، چهارچوب( Frame )، لولاها ( Hinges ) ، قفل و یراق آلات ( مانند دستگیره و سیلندر) و سیستم آرام بند باید دارای گواهی معتبر مقاومت در برابر آتش از آزمایشگاه های مرجع (مانند UL، FM یا مراکز تحقیقاتی داخلی معتبر) باشند.
• کیورینگ(Curing): فاصله بین چهارچوب و دیوار (عموماً فضای خالی که با مواد نسوز پر میشود) باید با مواد ضد آتش مناسب (مانند مالت یا فوم های توسعه یافته بر اثر حرارت -Material Intumescent )پر شود. نصب نادرست یا عدم پر کردن این فضا، بزرگترین عامل شکست حفاظتی است.
• یراق آلات: استفاده از لولا های نامناسب یا قفل های غیر استاندارد، باعث میشود درب تحت تأثیر حرارت تغییر شکل داده و کارایی خود را از دست بدهد.

نتیجه گیری
رعایت دقیق مقررات ملی ساختمان، به ویژه مبحث سوم، و توجه به استانداردهای نظارتی سازمان آتشنشانی، شرط اصلی عملکرد مؤثر درب ضد حریق است. درب ضد حریق باید در تمام مراحل، از انتخاب مواد اولیه تا نصب نهایی، به عنوان یک سیستم یکپارچه در نظر گرفته شود.
نظارت تخصصی بر نصب و انتخاب مصالح مورد تأیید، ضامن ایمنی پایدار ساختمان و حفظ جان ساکنین در زمان بحران میباشد.